| AVRUPA
BİRLİĞİ - TÜRKİYE İLİŞKİLERİ
Bu bölümde Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne Tam Üyelik sürecindeki
gelişmeler ile ilgili güncel dokümanlar bulunmaktadır.
[Tam Üyelik] [Gümrük
Birliği] [Serbest
Ticaret Anlaş.] [Katma Protokol]
[Ankara Anlaşması] [Tarihsel
Gelişim]
Katma Protokol Avrupa Ekonomik
Topluluğu ile Türkiye Arasında Ortaklık İlişkisi Kurulmasına Dair
Anlaşmaya Katma Protokol (23 Kasım 1970) BAŞLANGIÇ Bir yandan,
Türkiye Cumhurbaşkanı, Öte yandan,
Majeste Belçika Kralı,
Federal Almanya Cumhurbaşkanı,
Fransa Cumhurbaşkanı,
İtalya Cumhurbaşkanı,
Altes Ruayal Lüksemburg Büyük Dükü,
Majeste Hollanda Kraliçesi,
ve Avrupa Toplulukları Konseyi, Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında bir Ortaklık Yaratan
Anlaşma'nın ortaklığın hazırlık döneminden sonra bir geçiş dönemi
öngördüğünü gözönünde bulundurarak, Ortaklık Anlaşması hedeflerine uygun olarak, Hazırlık döneminin
Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında genellikle ekonomik
ilişkilerin güçlendirilmesine ve özellikle ticari alışverişlerin
gelişmesine büyük ölçüde katkıda bulunduğunu kaydederek, Hazırlık döneminden geçiş dönemine intikal için şartların bir araya
geldiği kanısına vararak, Söz konusu geçiş döneminin gerçekleşme şartları, usulleri, sıra
ve süreleri ile ilgili hükümlerini bir katma protokol ile tespit
etmeye, azmederek, Geçiş dönemi süresince Akit Taraflar'ın, karşılıklı ve dengeli
yükümler esası üzerinden Türkiye ile Topluluk arasında bir gümrük
birliğinin gitgide yerleşmesini ve ortaklığın iyi işlemesini sağlamak
amacıyla, Türkiye'nin ekonomik politikalarının Topluluğunkilere
yaklaştırılmasını ve bunun için gerekli ortak eylemlerin geliştirilmesini
sağlayacaklarını gözönünde tutarak, TÜRKİYE CUMHURBAŞKANI:
Dışişleri Bakanı
Bay İhsan Sabri Çağlayangil'i,
MAJESTE BELÇİKA KRALI:
Dışişleri Bakanı
Bay Pierre Harmel'i,
FEDERAL ALMANYA CUMHURBAŞKANI:
Dışişleri Bakanı
Bay Walter Scheel'i,
FRANSA CUMHURBAŞKANI:
Dışişleri Bakanı
May Maurice Schumann'ı
İTALYA CUMHURBAŞKANI:
Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı
Bay Mario Pedini'yi,
ALTES RUAYAL LÜKSEMBURG BÜYÜK DÜKÜ:
Dışişleri Bakanı
Bay Gaston Thorn'u,
MAJESTE HOLLANDA KRALİÇESİ:
Dışişleri Bakanı
Bay J.M.A.H. Luns'u,
AVRUPA TOPLULUKLARI KONSEYİ:
Avrupa Toplulukları Konseyi Dönem Başkanı
Bay Walter Scheel'i,
Avrupa Toplulukları Komisyonu Başkanı
Bay Franco Maria Malfatti'yi, Tam yetki ile atamışlardır. Adları geçenler, yetki belgelerinin
karşılıklı olarak verilmesinden ve bunların usul ve şekil bakımından
uygunluklarının anlaşılmasından sonra, Ortaklık Anlaşması'na eklenen aşağıdaki hükümler üzerinde uyuşmuşlardır:
MADDE - 1. Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında bir ortaklık yaratan
Anlaşma'nın 4. maddesinde belirtilen Geçiş Dönemi'nin gerçekleşme
şartları, usulleri, sıra ve süreleri, bu protokol ile tespit edilmiştir. KISIM: I
Malların Serbest Dolaşımı
MADDE - 2. 1. Bu kısmın I. bölümünün I. kesimi ile II. bölümü hükümleri: a) Türkiye veya Topluluk'ta serbest dolaşım durumunda bulunan üçüncü
ülkeler çıkışlı maddelerden tamamen veya kısmen elde edilenler de
dahil olmak üzere, Türkiye veya Topluluk'ta üretilen mallara, b) Türkiye ve Topluluk'ta serbest dolaşım durumunda bulunan üçüncü
ülkeler çıkışlı mallara, uygulanır. 2. Türkiye veya Topluluk'ta ithal işlemleri tamamlanmış, gerekli
Gümrük Vergisi ve eş etkili vergi veya resimleri tahsil edilmiş
ve bu vergi veya resimleri tam veya kısmi bir iadeden yararlanmamış
olan üçüncü ülkeler çıkışlı mallar, Türkiye veya Topluluk'ta serbest
dolaşım durumunda sayılır. 3. Kaynağı veya çıkış nedeni ile özel bir gümrük rejiminden yararlanarak
üçüncü ülkelerden Türkiye veya Topluluğa ithal edilmiş mallar, diğer
Akit Taraf'a tekrar ihraç edildiğinde serbest dolaşım durumunda
sayılamaz. Bununla beraber, Ortaklık Konseyi, tespit edeceği şartlar
içinde, bu kurala sapmalar getirebilir. 4. 1. ve 2. fıkraların hükümleri bu Protokol'ün imzası tarihinden
itibaren Türkiye veya Topluluk'tan ihraç edilen mallara uygulanır.
MADDE - 3. 1. Bu kısmın I. bölümünün I. kesimi ile II. bölümü hükümleri, Türkiye
veya Topluluk'ta elde edilen ve imaline Türkiye veya Topluluk'ta
serbest dolaşım durumunda bulunmayan üçüncü ülkeler çıkışlı maddeler
giren mallara da uygulanır. Bununla beraber, söz konusu malların
bu hükümlerden yararlanabilmesi, imallerine giren, söz konusu malların
bu hükümlerden yararlanabilmesi, imallerine giren üçüncü ülkeler
maddeleri için Ortak Gümrük Tarifesi'nde öngörülen vergi hadlerinin
belli bir yüzdesine eşit bir fark giderici verginin ihracatçı devlette
tahsiline bağlıdır. Ortaklık Konseyi'nin belirteceği her dönem için
tespit edeceği bu oran, İthalatçı Devlet tarafından bu mallara tanınan
tarife indirimine bağlı olarak değişir. Ortaklık Konseyi, üye Devletler
arasındaki alış verişlerde 1 Temmuz 1968 tarihinden önce bu konuda
yürürlükte olan kuralları gözönünde tutarak, fark giderici verginin
tahsil usullerini de tespit eder. 2. Bununla beraber, bu maddede belirtilen şartlar içinde elde edilmiş
olan malların Türkiye ve Topluluk tarafından ihracı sırasında, bu
Protokolle tespit edilmiş bulunan değişik gümrük indirimi sıra ve
sürelerine göre diğer Akit Taraf'a ithal edilen malların çoğunluğu
için Gümrük Vergileri indirim oranı %20'yi aşmadıkça, fark giderici
vergi alınmaz. MADDE - 4. Ortaklık Konseyi, 2. ve 3. maddelerin uygulanması için gerekli
idari işbirliği usullerini, Üye Devletler arasındaki mal alışverişleri
konusunda Toplulukça kararlaştırılan usulleri gözönünde tutarak,
tespit eder. MADDE - 5. 1. Gerek Gümrük Vergileri, gerek miktar kısıtlamaları, gerekse
ithalattaki bütün eş etkili tedbirlerin diğer herhangi bir ticaret
politikası tedbirinin uygulanmasından meydana gelen uyarsızlıkların
alışverişlerde yön değişmelerine yol açmak veya ülkesinde ekonomik
güçlüklere sebep olmak tehlikesini doğurduğu kanısına varan her
Akit Taraf Ortaklık Konseyi'ne başvurabilir ve Konsey, gerektiğinde,
bu uyarsızlıklardan doğabilecek zararları önleyecek nitelikte usulleri
tavsiye eder. 2. Alış verişlerde yön değişmeleri veya ekonomik güçlükler ortaya
çıktığında bunların ivedi bir eylemi gerektirdiği kanısına varan
ilgili Taraf gerekli korunma tedbirlerini kendisi alabilir, ve bunları
Ortaklık Konseyi'ne geciktirmeksizin bildirir; Ortaklık Konseyi
ilgili Tarafın bu tedbirleri değiştirmesi veya kaldırması gerekip
gerekmediği hususunda karar verebilir. 3. Bu tedbirlerin seçiminde, ortaklığın işleyişini ve özellikle
alış verişlerin normal gelişmesini en az bozacak olanlara öncelik
verilmelidir. MADDE - 6. Geçiş Dönemi süresinde Akit Taraflar, Topluluk üyesi devletlerce
daha önce yapılmış yaklaştırmaları da gözönünde tutarak, gümrüklerin
ilgili kanun, tüzük ve yönetmelik hükümlerini, Ortaklığın iyi işlemesinin
gerektirdiği ölçüde, yaklaştırma yoluna giderler. BÖLÜM: I
GÜMRÜK BİRLİĞİ KESİM - I.
Türkiye ve Topluluk arasında Gümrük Vergilerinin kaldırılması MADDE - 7. 1. Akit Taraflar, aralarında ithalat ve ihracata yeni Gümrük Vergileri
veya eş etkili vergi veya resimler koymakta ve bu Protokol'ün yürürlüğe
giriş tarihinde karşılıklı ticari ilişkilerinde uyguladıkları gümrük
vergileri ile eş etkili vergi veya resimleri artırmaktan sakınırlar.
2. Bununla beraber, Anlaşma sonuçlarının gerçekleşmesi için gerekli
olduğunda, Ortaklık Konseyi Akit Taraflar'ı ihracata yeni gümrük
vergileri veya eş etkili vergi veya resimler koymaya yetkili kılabilir.
MADDE - 8. Türkiye ve Topluluk arasında yürürlükte olan ithalat gümrük vergileri
ile eş etkili vergi veya resimler, bu Protokolün 9 ila 11. maddelerinde
öngörülen şartlar içinde, gitgide kaldırılır. MADDE - 9. Topluluk, bu Protokol'ün yürürlüğe girişinde, Türkiye çıkışı ithalata
uyguladığı Gümrük Vergileri ile eş etkili vergi veya resimleri kaldırır.
MADDE - 10. 1. Her madde için Türkiye'nin yapacağı birbirini izleyecek indirimlerin
uygulanacağı temel vergi, Protokol'ün imzası tarihinde Topluluğa
karşı fiilen uygulanan vergidir. 2. Türkiye tarafından yapılacak indirimlerin sıra ve süreleri aşağıdaki
şekilde tespit edilmiştir: İlk indirim bu Protokol'ün yürürlüğe
girişinde uygulanır. İkinci ve üçüncü indirimler sırasıyla üç yıl
ve beş yıl sonra yapılır. Dördüncü ve daha sonraki indirimler ise,
son indirim Geçiş Döneminin sonunda gerçekleştirilecek şekilde,
her yıl uygulanır. 3. Her indirim, her maddenin temel vergisi %10 azaltılarak yapılır.
MADDE - 11. 10. maddenin 2. ve 3. fıkraları hükümlerinden sapma olarak, Türkiye,
3 sayılı ekte yer alan maddeler için, Topluluğa uyguladığı temel
vergileri, yirmi iki yıllık bir dönemde, aşağıdaki sıra ve sürelerle,
gitgide kaldırır: Bu Protokol'ün yürürlüğe girişinde her vergi üzerinden
%5 indirim yapılır. %5 oranındaki diğer üç indirim sırasıyla üç,
altı ve on yıl sonra uygulanır. %10 oranındaki diğer sekiz indirimin
her biri, sırasıyla bu Protokol'ün yürürlüğe girişinden oniki, onüç,
onbeş, onyedi, onsekiz, yirmi, yirmibir ve yirmiiki yıl sonra yapılır.
MADDE - 12. 1. Bu Protokol yürürlüğe girdiği sırada Türkiye'de olmayan yeni
bir işleme sanayiinin kurulup gelişmesini korumak veya mevcut bir
işleme sanayiinin o sırada uygulanmakta olan Türk Kalkınma Planı'nda
öngörülen gelişmesini sağlamak amacıyla Türkiye, Geçiş Döneminin
ilk sekiz yılında, aşağıdaki şartlarla, 3 sayılı ekte gerekli değişiklikleri
yapabilir: - Bu değişikliklerin tümü, 1967 yılına ait Topluluk çıkışlı toplam
ithalat değerinin %10'unu aşmamalıdır, - 3 sayılı ekte yer alan tüm maddelerin, yine 1967 yılı rakamlarına
göre hesaplanan Topluluk çıkışlı ithalat değeri artmamalıdır. 3 sayılı eke alınan maddelere, 11. madde hükümlerine göre hesaplanmış
olan vergiler derhal uygulanabilir; bu ekten çıkarılanlara 10. madde
hükümlerine göre hesaplanmış olan vergiler derhal uygulanır. 2. Türkiye, yukarıdaki hükümler uyarınca almayı tasarladığı tedbirleri
Ortaklık Konseyi'ne bildirir. 3. Yukarıdaki 1. fıkrada belirtilen amaçla ve 1967 yılında Topluluk
çıkışlı ithalatın %10'u ile sınırlı kalmak üzere, Geçiş Dönemi süresince
Ortaklık Konseyi, Türkiye'yi 10. madde hükmüne giren maddelerin
ithalatında, kaldırılan Gümrük Vergilerini yeniden koymak, olanları
artırmak veya yeni vergiler koymaya yetkili kılabilir. Bu tarife tedbirleri, etkilediği tarife pozisyonlarının her birinde,
Topluluk çıkışlı ithalata uygulanan vergileri, ad valorem %25'in
üstünde bir orana çıkaramaz. 4. Ortaklık Konseyi 1. ve 3. fıkralar hükümlerinin dışına çıkabilir. MADDE - 13. 1. 9 ila 11. maddeler hükümlerine bağlı olmaksızın, Akit Taraflar
- özellikle ekonomik kalkınmasını teşvik için gerekli bazı malların
ithalatını kolaylaştırmak amacıyla Türkiye - birbirlerinden ithal
ettikleri maddelere uygulanan vergilerin tahsili, karşı tarafa bildirmek
suretiyle tamamen veya kısmen durdurabilirler. 2. Akit Taraflar, genel ekonomik durumları ve ilgili sektörün durumu
elverdiği takdirde, diğer tarafa karşı gümrük vergilerini 9 ila
11. maddelerde öngörülenden daha hızlı bir sıra ve süre içinde indirmeye
hazır olduklarını bildirirler. Ortaklık Konseyi bu amaçla tavsiyelerde
bulunur. MADDE - 14. Türkiye'nin ortaklık dışı bir ülkeye karşı, gümrük vergilerine
eş etkili bir vergi veya resmi, 10. ve 11. maddelerde öngörülenden
daha hızlı bir sıra ve süre ile kaldırma yoluna gitmesi halinde,
aynı sıra ve süre, bu vergi veya resmin Topluluğa karşı kaldırılması
için de uygulanacaktır. MADDE - 15. 7. maddenin 2. fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere, Akit Taraflar,
bu protokolün yürürlüğe girişinden en geç dört yıl sonra, aralarındaki
ihracat gümrük vergileri ile eş etkili vergi veya resimleri kaldırırlar.
MADDE - 16. 1. 7. maddenin 1. fıkrasıyla 8 ila 15. (dahil) maddeler hükümleri
mali nitelikteki gümrük vergilerine de uygulanır. 2. Türkiye ve Topluluk, bu Protokol'ün yürürlüğe girişiyle birlikte,
mali nitelikteki gümrük vergilerini Ortaklık Konseyi'ne bildirirler.
3. Türkiye, bu mali nitelikteki gümrük vergileri yerine 44. madde
hükümlerine uygun bir iç vergi veya resim koymak hakkını saklı tutar.
4. Ortaklık Konseyi, Türkiye'de mali nitelikteki bir gümrük vergisi
yerine bir iç vergi veya resim konulmasının ciddi güçlükler yaratacağını
tespit ettiği takdirde, en geç geçiş dönemi sonunda kaldırılmak
şartıyla, Türkiye'ye bu vergiyi yürürlükte bırakmak yetkisini tanır.
Yetki, bu Protokolün yürürlüğe girişinden itibaren oniki ay içinde
istenmelidir. Türkiye, Ortaklık Konseyi tarafından bir karar verilinceye kadar,
söz konusu vergileri geçici olarak yürürlükte bırakabilir. KISIM - II
Ortak Gümrük Tarifesi'nin Türkiye tarafından kabulü MADDE - 17. Türk Gümrük Tarifesi'nin Ortak Gümrük Tarifesi'ne uyumu, bu Protokol'ün
imzası tarihinde Türkiye'nin üçüncü ülkelere fiilen uyguladığı vergilerden
hareket edilerek, Geçiş Dönemi içinde, aşağıdaki usullerle yapılır:
1. Yukarıda belirtilen tarihte Türkiye tarafından fiilen uygulanan
vergi hadleri, Ortak Gümrük Tarifesi hadlerine göre, fazla veya
eksik olarak, %15'i aşan bir farklılık göstermeyen maddelere, 10.
maddede öngörülen ikinci indirimden bir yıl sonra, Ortak Gümrük
Tarifesi hadleri uygulanır. 2. Diğer hallerde Türkiye, 10. maddede öngörülen ikinci indirimden
bir yıl sonra, bu Protokolün imzası tarihinde fiilen uyguladığı
gümrük haddi ile Ortak Gümrük Tarifesi haddi arasındaki farkı %20
oranında azaltan Gümrük Vergisi hadleri uygulanır. 3. Bu fark, 10. maddede öngörülen beşinci ve yedinci Gümrük Vergisi
indirimleri sırasında, yeniden %20 oranında azaltılır. 4. Ortak Gümrük Tarifesi, 10. maddede öngörülen onuncu gümrük vergisi
indirimi ile birlikte tam olarak uygulanır. MADDE - 18. 17. madde hükmünden sapma olarak ve 3 sayılı ekte yer alan maddeler
için Türkiye, yirmiiki yıllık bir süre içinde, aşağıdaki usullere
göre, tarifesinin uyumu yoluna gider: 1. Bu protokolün imzası tarihinde Türkiye tarafından fiilen uygulanan
vergi hadleri; ortak gümrük tarifesi hadlerine göre, fazla veya
eksik olarak %15'i aşan bir farklılık göstermeyen maddelere, 11.
maddede öngörülen dördüncü vergi indirimi sırasında, ortak gümrük
tarifesi hadleri uygulanır. 2. Diğer hallerde, Türkiye, 11. maddede öngörülen dördüncü vergi
indirimi sırasında, bu protokolün imzası tarihinde fiilen uyguladığı
gümrük haddi ile ortak gümrük tarifesi haddi arasındaki farkı %20
oranında azaltan gümrük vergisi hadleri uygular. 3. Bu fark, 11. maddede öngörülen yedinci ve dokuzuncu indirimler
yapılırken, sırasıyla, %30 ve %20 oranında yeniden azaltılır. 4. Ortak gümrük tarifesi yirmiikinci yılın sonunda tam olarak uygulanır.
MADDE - 19. 1. 1967 yılı toplam ithalatının değer olarak %10'unu aşmayan bir
kısım maddeler için, Türkiye, Ortaklık Konseyi'nde danışmadan sonra,
17. ve 18. maddeler uyarınca üçüncü ülkelere yapacağı gümrük vergisi
indirimlerini, bu protokolün yürürlüğe girişini izleyen yirmiikinci
yılın sonuna kadar ertelemeye yetkilidir. 2. 1967 yılı toplam ithalatının değer olarak % 5 ini aşmayan bir
kısım maddeler için Türkiye, ortaklık konseyinde danışmadan sonra,
üçüncü ülkelere yirmi iki yıllık sürenin ötesinde de ortak gümrük
tarifesi hadleri üstünde vergi uygulamaya yetkilidir. 3. Bununla beraber, yukarıdaki fıkralar hükümlerinin uygulanmasının
ortaklık içinde malların serbest dolaşımına zarar vermemesi gerekir
ve bu uygulama Türkiye'nin 5 inci madde hükümlerine başvurmasına
yol açamaz. 4. Gümrük tarifesinin ortak gümrük tarifesine uyumunu hızlandırması
halinde, Türkiye bu bölümde öngörülen uygulamalardan doğana eş bir
tercihi topluluğa saklı tutar. Ortaklık konseyinin ön müsaadesi olmadıkça, 3 sayılı ekte yer alan
maddeler için geçiş döneminin sonundan önce bu hızlandırma yapılamaz.
5. 16. maddenin 4 üncü fıkrasının 1 inci bendinde öngörülen yetki
talebine konu olan veya 16. maddenin 4 üncü fıkrasının 2. bendi
uyarınca geçici olarak yürürlükte bırakabileceği Gümrük Vergileri
için Türkiye, 17. ve 18. maddeler hükümlerini uygulamakla yükümlü
değildir. Yetki süresinin bitiminde Türkiye bu maddelerin uygulanmasıyla
ulaşılmış olacak vergi hadlerine uygular. MADDE - 20. 1. Türkiye'nin ikili ticaret anlaşmalarının işlemesi, bu protokol
hükümleri veya bu protokolün uygulanması yolunda alınan tedbirler
dolayısıyla hissedilir şekilde aksarsa, Türkiye, söz konusu anlaşmalarla
bağlı bulunduğu ülkeler çıkışlı bazı maddelerin ithalini kolaylaştırmak
için, ortaklık konseyinin ön müsaadesi ile sıfır veya indirilmiş
Gümrük Vergili tarife kontenjanları açmaya yetkilidir. 2. 1 inci fıkrada belirtilen tarife kontenjanlarının aşağıdaki
şartlara uymaları halinde, bu müsaade verilmiş sayılır: a) Bu kontenjanların yıllık toplam değeri istatistik verilerin
bulunduğu son üç yıl içinde Türkiye'nin üçüncü ülkeler çıkışlı ithalatında,
4 sayılı ekte belirtilen kaynaklarla gerçekleştirilen ithalat çıkarıldıktan
sonra bulunacak ortalama değerin %10'unu aşmamalıdır. %10 tutarındaki
bu miktardan 4 sayılı ek çerçevesinde üçüncü ülkelerden gümrük vergilerinden
muaf olarak yapılan ithalatın miktarı düşülür. b) Her madde için, tarife kontenjanları çerçevesinde öngörülen
ithalat değeri, Türkiye'nin, istatistik verileri bulunan son üç
yıl için üçüncü ülkeler çıkışlı ithalat değeri ortalamasının üçte
birini geçmemelidir. 3. Türkiye, 2. fıkra hükümlerine uygun olarak almayı düşündüğü
tedbirleri Ortaklık Konseyi'ne bildirir. Ortaklık Konseyi, geçiş döneminin sonunda, 2. fıkra hükümlerinin
kaldırılmasının veya değiştirilmesinin gerekip gerekmediğine karar
verebilir. 4. Bir tarife kontenjanı çerçevesinde uygulanan vergi, hiçbir halde,
Türkiye tarafından Topluluk çıkışlı ithalatta fiilen uygulanan vergiden
düşük olamaz. BÖLÜM - II
Akit Taraflar arasında miktar kısıtlamalarının kaldırılması MADDE - 21. Aşağıdaki hükümler saklı kalmak üzere, Akit Taraflar arasında ithalat
miktar kısıtlamaları ve eş etkili bütün tedbirler yasaklanmıştır.
MADDE - 22. 1. Akit Taraflar, aralarında, ithalata yeni miktar kısıtlamaları
ve eş etkili tedbirler koymaktan sakınırlar. 2. Bununla beraber, bu protokolün yürürlüğe girişinde, Türkiye
yönünden bu yüküm, 1967 yılında Topluluk çıkışlı özel ithalatının
ancak %35'i için uygulanır. Bu protokolün yürürlüğe girişinden üç,
sekiz, on üç ve on sekiz yıl sonra bu oran, sırasıyla %40, 45, 60
ve 80'e yükseltilir. 3. Son üç vadenin her birinden altı ay önce, Ortaklık Konseyi,
liberasyon oranının yükseltilmesinin Türkiye'nin ekonomik kalkınması
üzerinde yapacağı etkileri inceler ve gerektiğinde, Türk ekonomisinin
hızlı kalkınmasını sağlamak için, vadenin, tespit edeceği bir süre
kadar ertelenmesini kararlaştırır. Bir karar alınmadığı takdirde, söz konusu vade bir yıl ertelenmiş
olur. İnceleme işlemi, bu sürenin son bulmasından altı ay önce yeniden
başlar. Ortaklık Konseyi yine bir karar almadığı takdirde, bir yıllık
ikinci bir erteleme daha yapılır. Bu ikinci sürenin sonunda, Ortaklık Konseyi'nin aksine kararı olmadıkça,
liberasyon oranı artırımı Türkiye tarafından uygulanır. 4. Türkiye'ye ithali libere edilen Topluluk çıkışlı maddelerin
listesi, bu protokolün imzası sırasında Topluluğa bildirilir. Bu
liste Topluluğa konsolide edilir. 2. fıkrada belirtilen vadelerin
her birinde libere edilen maddelerin listeleri Topluluğa bildirilir
ve konsolide edilir. 5. Türkiye, libere olmakla beraber bu madde uyarınca konsolide
edilmemiş bulunan maddeler ithalatına, kısıtlama koyduğu tarihten
önceki son üç yıllık Topluluk çıkışlı ithalat ortalamasının en az
%75'ine eşit miktarda Topluluk lehine kontenjanlar açmak şartıyla,
yeniden miktar kısıtlamaları koyabilir. Bu kontenjanlara 25. maddenin
4. fıkrası hükümleri uygulanır. 6. Türkiye Topluluğa, her halükârda üçüncü ülkelerden daha az elverişli
bir işlem uygulamaz. MADDE - 23. Akit Taraflar, 22. maddenin 5. fıkrası hükümleri saklı kalmak üzere,
karşılıklı alışverişlerinde bu Protokol'ün yürürlüğe giriş tarihinde
mevcut ithalat miktar kısıtlamalarını ve eş etkili tedbirleri daha
kısıtlayıcı hale getirmekten sakınırlar. MADDE - 24. Topluluk, bu Protokol'ün yürürlüğe girişinde, Türkiye çıkışlı ithalata
uyguladığı bütün miktar kısıtlamalarını kaldırır. Bu liberasyon
Türkiye'ye konsolide edilir. MADDE - 25. 1. Türkiye, aşağıdaki fıkralarda belirtilen şartlar içinde, Topluluk
çıkışlı ithalata uyguladığı miktar kısıtlamalarını gitgide kaldırır.
2. Bu Protokol'ün yürürlüğe girişinden bir yıl sonra, Türkiye'de
libere olmayan her maddenin ithalatında Topluluk lehine kontenjanlar
açılır. Bu kontenjanlar, istatistik verileri bulunan son üç yılda
gerçekleştirilen Topluluk çıkışlı ithalattan: a) Belirli yatırım projelerine bağlı özel yardım kaynaklarıyla,
b) Bedelsiz ithalat yoluyla,
c) Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu çerçevesinde, Gerçekleştirilen ithalat düşüldükten sonra bulunacak ortalamaya
eşit bir miktarda tespit edilir. 3. Libere edilmemiş bir maddenin Topluluk çıkışlı ithalatı, bu
Protokol'ün yürürlüğe girişinden sonraki ilk yılda o maddenin toplam
ithalatının %7'sini bulmadığı takdirde, bu Protokol'ün yürürlüğe
girişinden bir yıl sonra, söz konusu toplam ithalatın %7'sine eşit
bir kontenjan açılır. 4. Bu Protokol'ün yürürlüğe girişinden üç yıl sonra, Türkiye, bu
suretle tespit edilmiş bütün kontenjanları, bir yıl öncesine göre,
toplam değer olarak en az %10 ve her madde ile ilgili kontenjanın
değerinde de en az %5 oranında bir genişleme gerçekleştirilecek
şekilde artırır. Bu değerler, her iki yılda bir, önceki döneme göre
aynı oranlarda artırılır. 5. Bu Protokol'ün yürürlüğe girişinin onüçüncü yılından başlayarak,
iki yılda bir, her kontenjan, önceki döneme göre en az %20 oranında
artırılır. 6. Bu Protokol'ün yürürlüğe girişinden sonraki ilk yılda, libere
edilmemiş bir madde için, Türkiye'de hiçbir ithalat gerçekleştirilmemiş
ise, bir kontenjanın açılması ve genişletilmesi usulleri Ortaklık
Konseyi tarafından tespit edilir. 7. Ortaklık Konseyi, libere edilmemiş bir maddenin ithalatının,
birbirini izleyen iki yıl içinde, açılmış olan kontenjanın hissedilir
şekilde altında kaldığı kanısına varırsa, bu kontenjan, Topluluğa
açılacak kontenjanların toplam değeri hesaplanırken göz önüne alınamaz.
Bu durumda Türkiye, Topluluğa bu maddedeki kontenjan kısıtlamasını
kaldırır. 8. Türkiye'de uygulanan bütün ithalat miktar kısıtlamalarının bu
Protokol'ün yürürlüğe girişinden en geç yirmiiki yıl sonra kaldırılması
gereklidir. MADDE - 26. 1. Akit Taraflar, aralarında uyguladıkları ithalat miktar kısıtlamalarına
eş etkili bütün tedbirleri en geç yirmiiki yıllık bir dönem sonunda
kaldırırlar. Ortaklık Konseyi, Topluluk içinde alınmış olan kararları
da göz önünde bulundurarak, bu dönemde kademeli olarak yapılacak
uyumlar hususunda tavsiyede bulunur. 2. Özellikle, Türkiye, Topluluk çıkışlı malların ithalatında, ithalatçılar
tarafından yatırılması gerekli teminatları, 10. ve 11. maddelerde
öngörülen sıra ve sürelere göre gitgide kaldırır. Ayrıca, bu Protokol'ün yürürlüğe girişiyle birlikte, Topluluk'tan
ithal edilen, Türk Gümrük Tarifesi'nin 87.06 pozisyonundaki Topluluk
çıkışlı motorlu kara nakil vasıtalarının aksam, parça ve teferruatında,
bu malların gümrük değerinin %140 ını ve diğer Topluluk çıkışlı
mallarda da aynı değerin %120 sini aşan ithalat teminatları bu oranlar
seviyesine indirilir. MADDE - 27. 1. Akit Taraflar arasında ihracat miktar kısıtlamaları ve bütün
eş etkili tedbirler yasaklanmıştır. Türkiye ve Topluluk, en geç Geçiş Döneminin sonunda, aralarındaki
ihracat miktar kısıtlamalarını ve bütün eş etkili tedbirleri kaldırırlar.
2. Yukarıdaki fıkra hükmünden sapma olarak, Türkiye ve Topluluk,
Ortaklık Konseyi'ne danıştıktan sonra, ekonomilerinin bazı faaliyet
dallarının gelişmesini teşvik veya temel maddelerde muhtemel bir
kıtlığa karşı konulması için gerekli olduğu ölçüde, bu maddeler
ihracatındaki mevcut kısıtlamaları muhafaza edebilir veya yeni kısıtlamalar
koyabilirler. Bu durumda, ilgili Taraf, diğeri lehine, bir yandan istatistik
verileri bulunan son üç yıllık ihracatın ortalamasını, öte yandan
da gitgide gerçekleşecek Gümrük Birliği içinde alışverişlerin normal
gelişmesini göz önünde bulundurarak bir kontenjan açar. MADDE - 28. Türkiye, genel ekonomik durumu ve ilgili sektörün durumu elverdiği
takdirde, ithalat ve ihracat miktar kısıtlamalarını Topluluğa karşı
yukarıdaki maddelerde öngörülenden daha hızlı sıra ve sürelerde
kaldırmaya hazır olduğunu beyan eder. Ortaklık Konseyi bu konuda
Türkiye'ye tavsiyelerde bulunur. MADDE - 29. 21 ila 27. (dahil) maddeler hükümleri, kamu ahlakı, kamu düzeni,
kamu güvenliği, insan ve hayvanların hayat ve sağlıklarının veya
bitkiler ile sanat, tarih veya arkeoloji değeri olan milli servetlerin
veya ticari ve sınai mülkiyetin korunması nedenlerinin haklı kıldığı
ithalat, ihracat veya transit yasaklamaları veya kısıtlamaları konulmasına
engel teşkil etmez. Bununla beraber, bu yasaklama veya kısıtlamalar,
ne bir keyfi ayırım aracı, ne de Akit Taraflar arasındaki ticarette
örtülü bir kısıtlama niteliği taşımalıdır. MADDE - 30. 1. Akit Taraflar ticari nitelik taşıyan milli tekellerini, tedarik
ve sürüm şartları bakımından, Türkiye ve Topluluk üyesi Devletler
uyrukluları arasındaki her türlü farklılığın yirmi iki yıllık bir
süre sonunda kalkmasını sağlayacak şekilde, gitgide düzenlerler.
Bu madde hükümleri, Türkiye'nin veya bir üye devletin Türkiye ile
Topluluk arasındaki ihracat veya ithalatı dolaylı veya dolaysız,
hukuken veya fiilen kontrol ettiği, yönettiği veya hissedilir şekilde
etkilediği bütün kuruluşlara uygulanır. Bu hükümler, idaresi devredilmiş
Devlet tekellerine de uygulanır. 2. Akit Taraflar, 1. fıkrada yer alan ilkelere aykırı veya aralarındaki
gümrük vergilerinin ve miktar kısıtlamalarının kaldırılması ile
ilgili maddelerin hükümlerinin kapsamını daraltan her türlü yeni
tedbir almaktan sakınırlar. 3. Bu maddede belirtilen Türk tekellerinin uyumu ve Türkiye ile
Topluluk arasındaki alışveriş engellerinin azaltılmasıyla ilgili
usul, sıra ve süreler, bu protokolün yürürlüğe girişinden en geç
altı yıl sonra, Ortaklık Konseyi tarafından tespit edilir. Yukarıdaki bentte öngörülen Ortaklık Konseyi kararına kadar, Akit
Taraflar, diğer tarafta tekel konusu olan maddelere en çok kayrılan
üçüncü ülkenin aynı mallarına uygulanana en azından eşit bir işlem
uygularlar. 4. Akit Tarafların yükümlülükleri, mevcut milletlerarası anlaşmalarla
bağdaştığı ölçüde geçerlidir. BÖLÜM - III
Ortak tarım politikasının uygulama alanına konulması sonucu olarak
Topluluğa ithali özel düzene bağlı ürünler MADDE - 31. Tarım ürünleri için IV. bölümde belirtilen rejim, ortak tarım politikasının
uygulama alanına konulması sonucu olarak Topluluğa ithali özel bir
düzene bağlı ürünlere uygulanır. BÖLÜM - IV
TARIM MADDE - 32. Bu Protokol'ün hükümleri, 33 ila 35 inci maddelerde öngörülen aykırı
hükümler saklı kalmak üzere, tarım ürünlerine uygulanır. MADDE - 33. 1. Yirmiiki yıllık dönem içinde, Türkiye, tarım ürünlerinin Türkiye
ile Topluluk arasında serbest dolaşımı için Türkiye'de uygulanması
gerekli ortak tarım politikası tedbirlerini bu dönemin sonunda alabilmek
amacıyla, kendi tarım politikasının uyumu yoluna gider. 2. 1. fıkrada belirtilen sürede Topluluk, tarım politikasının tespiti
veya ilerideki gelişmesi sırasında Türk tarımının çıkarlarını göz
önünde tutar. Türkiye, bu amaca yararlı bütün unsurları Topluluğa
bildirir. 3. Topluluk, Ortak Tarım Politikası'nın tespiti veya gelişmesi
ile ilgili Komisyon tekliflerini, bu tekliflere ilişkin görüşleri
ve alınan kararları Türkiye'ye bildirir. 4. Tarım alanında Türkiye tarafından Topluluğa bildirilmesi gereken
hususları Ortaklık Konseyi kararlaştırır. 5. 3. fıkrada belirtilen Komisyon teklifleri ve 1. fıkra uyarınca
Türkiye'nin tarım alanında almayı öngördüğü tedbirlerle ilgili olarak,
Ortaklık Konseyi çerçevesinde, danışmalar yapılabilir. MADDE - 34. 1. Yirmiiki yıllık dönemin sonunda Ortaklık Konseyi, Türkiye'nin
33. maddenin 1. fıkrasında belirtilen Ortak Tarım Politikası tedbirlerini
aldığını tespit ettikten sonra, tarım ürünlerinin Türkiye ve Topluluk
arasında serbest dolaşımının gerçekleşmesi için gerekli hükümleri
tespit eder. 2. 1. fıkrada belirtilen hükümler, bu Protokol'de öngörülen kurallardan
gerekli her türlü sapmayı kapsayabilir. 3. Ortaklık Konseyi 1. fıkrada belirtilen tarihi değiştirebilir.
MADDE - 35. 1. 34. maddede öngörülen hükümlerin tespit edilmesine kadar ve
7 ila 11, 15 ila 18. maddeler, 19. maddenin 1. ve 5. fıkraları,
21 ila 27 ve 30. maddeler hükümlerinden sapma olarak, Türkiye ve
Topluluk, birbirlerine, tarım ürünleri alışverişleri için, genişliği
ve usulleri Ortaklık Konseyi tarafından tespit edilecek olan tercihli
bir rejim tanırlar. 2. Bununla beraber, geçiş döneminin başından itibaren uygulanacak
rejim 6 sayılı ekte tespit edilmiştir. 3. Bu Protokol'ün yürürlüğe girişinden bir yıl sonra ve bundan
sonra da iki yılda bir, Ortaklık Konseyi, iki Taraftan birinin isteği
üzerine tarım ürünlerine uygulanan tercihli rejimin sonuçlarını
inceler. Ortaklık Konseyi, Ortaklık Anlaşmasının amaçlarının gitgide
gerçekleşmesini sağlamak üzere, gerekli olabilecek iyileştirmeleri
kararlaştırabilir. 4. 34. maddenin 2. fıkrası hükümleri bu madde için de geçerlidir. KISIM - II
Kişilerin ve hizmetlerin dolaşımı BÖLÜM - 1
İşçiler MADDE - 36. Türkiye ile Topluluk üyesi Devletler arasında işçilerin serbest
dolaşımı, Ortaklık Anlaşması'nın 12. maddesinde yer alan ilkelere
uygun şekilde, Anlaşma'nın yürürlüğe girişinden sonraki onikinci
yılın sonu ile yirmiikinci yılın sonu arasında kademeli olarak gerçekleştirilecektir.
Ortaklık Konseyi bu konuda gerekli usulleri kararlaştıracaktır.
MADDE - 37. Her Üye Devlet, Topluluk'ta çalışan Türk uyruklu işçilere, çalışma
şartları ve ücret bakımından, Topluluk üyesi diğer devletler uyruklu
işçilere göre uyrukluktan ötürü herhangi bir farklı işleme yer vermeyen
bir rejim tanır. MADDE - 38. Türkiye ile Topluluk Üyesi Devletler arasında işçilerin serbest
dolaşımının kademeli olarak gerçekleşmesine değin, Ortaklık Konseyi,
Türk uyruklu işçilerin her üye devlette çalışmalarını kolaylaştırmak
amacıyla, bu işçilerin serbestçe meslek ve yer değiştirmelerinden
ortaya çıkan bütün sorunları ve özellikle çalışma ve oturma izinlerinin
uzatılmasını inceleyebilir. Bu amaçla, Ortaklık Konseyi Üye Devletlere tavsiyelerde bulunabilir.
MADDE - 39. 1. Bu Protokol'ün yürürlüğe girişinin birinci yılının bitiminden
önce, Ortaklık Konseyi, sosyal güvenlik alanında, Topluluk içinde
yer değiştiren Türk uyruklu işçiler ve bunların Topluluk'ta oturan
aileleri yararına hükümler tespit eder. 2. Bu hükümler, tespit edilecek usullere göre, Türk uyruklu işçilere
yaşlılık, ölüm ve sakatlık gelir ve aylıkları ile işçi ve Topluluk
içinde oturan ailesine sağlanan sağlık hizmetleri yönünden, çeşitli
üye Devletlerde geçen sigorta veya çalışma sürelerinin birleştirilmesine
imkan verecektir. Bu hükümler, Topluluk Üyesi Devletler için, Türkiye'de
geçmiş süreleri göz önünde tutmak zorunluluğu yaratmaz. 3. Yukarıda belirtilen hükümler, işçinin ailesinin Topluluk içinde
oturmaması halinde, aile yardımlarının ödenmesini sağlayacak nitelikte
olmalıdır. 4. 2. fıkranın uygulanması sonucu kararlaştırılan hükümler uyarınca
hak kazanılan yaşlılık, ölüm ve sakatlık gelir ve aylıkları Türkiye'ye
gönderilebilecektir. 5. Bu maddede belirtilen hükümler, Türkiye ile Topluluk Üyesi Devletler
arasındaki ikili anlaşmalardan doğan hak ve yükümleri, bunlar Türk
uyruklular yararına daha elverişli bir rejim öngördükleri ölçüde
değiştirmez. MADDE - 40. Ortaklık Konseyi, Topluluğu kuran Antlaşma'nın 50. maddesinin Üye
Devletler'ce uygulama alanına konması sonucu alınan tedbirlerden
esinlenerek, aralarında genç işçi değişimini kolaylaştırmak üzere,
Türkiye ve diğer devletlere tavsiyelerde bulunabilir. BÖLÜM - II
Yerleşme hakkı, hizmetler ve ulaştırma
MADDE - 41. 1. Akit Taraflar, aralarında, yerleşme hakkı ve hizmetlerin serbest
edimine yeni kısıtlamalar koymaktan sakınırlar. 2. Ortaklık Konseyi, Ortaklık Anlaşması'nın 13. ve 14. maddelerinde
yer alan ilkelere uygun olarak, Akit Taraflar'ın yerleşme hakkı
ve hizmetlerin serbest edimindeki kısıtlamaları aralarında gitgide
kaldırmalarında uygulanacak sıra, süre ve usulleri tespit eder.
Ortaklık Konseyi, söz konusu sıra, süre ve usulleri, çeşitli faaliyet
dalları için bu alanlarda Topluluğun daha önce koyduğu hükümleri
ve Türkiye'nin ekonomik ve sosyal alanlardaki özel durumunu göz
önüne alarak, tespit eder. Üretim ve alışverişlerin gelişmesine
özellikle katkıda bulunan faaliyetlere öncelik verilir. MADDE - 42. 1. Ortaklık Konseyi, özellikle-Türkiye'nin coğrafi durumunu da
göz önünde bulundurarak, tespit edeceği usullere göre, Topluluğu
kuran Antlaşma'nın ulaştırma ile ilgili hükümlerini Türkiye'ye teşmil
eder. Ortaklık Konseyi, bu hükümlerin demiryolu, karayolu ve su
yolu ulaştırmalarına uygulanması amacıyla Topluluk tarafından alınmış
olan kararları Türkiye'ye, aynı şartlar içinde, teşmil edebilir.
2. Topluluğu kuran Antlaşma'nın 84. maddesinin 2. fıkrası uyarınca
Topluluk, deniz ve hava ulaştırmasına ilişkin hükümler tespit ettiği
takdirde, Ortaklık Konseyi, Türk deniz ve hava ulaştırması için
hangi ölçüde ve hangi usule göre hükümler tespit edilebileceğini
kararlaştırır. KISIM - III
Ekonomi politikalarının yaklaştırılması BÖLÜM - I
Rekabet, vergileme ve mevzuatın yaklaştırılması MADDE - 43. 1. Ortaklık Konseyi, bu Protokol'ün yürülüğe girişinden sonra altı
yıllık bir süre içinde, Topluluğu kuran Antlaşma'nın 85, 86, 90
ve 92. maddelerinde belirtilen ilkelerin uygulama şartlarını ve
usullerini tespit eder. 2. Geçiş döneminde Türkiye, Topluluğu kuran Antlaşma'nın 92. maddesinin
3 (a) fıkrasında öngörülen durumda sayılabilir. Bu bakımdan Türkiye'nin
ekonomik kalkınmasının kolaylaştırılmasına yönelen yardımlar, alışveriş
şartlarını Akit Taraflar'ın ortak çıkarına aykırı düşecek ölçüde
değiştirmedikçe, ortaklığın iyi işlemesi ile bağdaşır kabul edilir.
Geçiş döneminin sonunda, Ortaklık Konseyi, Türkiye'nin o tarihteki
ekonomik durumunu gözönünde bulundurarak, yukarıdaki bentte öngörülen
hükmün uygulanma süresinin uzatılmasının gerekip gerekmeyeceğini
kararlaştırır. MADDE - 44. 1. Hiçbir Akit Taraf, diğer tarafın mallarına, benzeri milli mallara
dolaylı veya dolaysız şekilde uyguladıklarından, hangi nitelikte
olursa olsun, dolaylı veya dolaysız daha yüksek bir iç vergi uygulayamaz.
Hiçbir Akit Taraf, diğer tarafın mallarına, başka üretimleri dolaylı
olarak koruyacak nitelikte bir iç vergi uygulayamaz. Akit Taraflar, imza tarihinde mevcut olan ve yukarıdaki kurallara
aykırı bulunan hükümleri en geç bu Protokol'ün yürürlüğe girişinden
sonraki üçüncü yılın başında kaldırırlar. 2. Türkiye ile Topluluk arasındaki mal alışverişlerinde, ihraç
edilen mallar, dolaylı veya dolaysız olarak bu mallara uygulanan
vergilerden daha yüksek bir iç vergi iadesinden yararlanamaz. 3. Muamele Vergisi kademeli toplu vergi sistemine göre olmuyorsa,
ithal mallarına uygulanan iç vergiler veya ihraç mallarına tanınan
iadeler için yukarıdaki fıkralarda yer alan ilkelere dokunmamak
şartıyla, mallar veya mal grupları itibariyle ortalama hadler tespit
olunabilir. 4. Ortaklık Konseyi, Topluluğun bu maddede belirtilen alandaki
tecrübesini gözönünde bulundurarak, yukarıdaki hükümlerin uygulanmasını
gözetir. MADDE - 45. Muamele vergileri, tüketim vergileri ve diğer dolaylı vergiler
dışındaki vergilendirmelerde, Türkiye ile Topluluk arasındaki mal
alışverişlerinde, muafiyet tanınması ve ihracatta vergi iadesi yapılması
ile ithalatta fark giderici vergi veya resimler konulması, ancak
alınması tasarlanan bu tedbirlerin, Ortaklık Konseyi'nce, sınırlı
bir süre için, önceden onaylanmış olmasına bağlıdır. MADDE - 46. Akit Taraflar, Ortaklık Konseyi'nin 43. maddenin 1. fıkrasında
belirtilen şart ve usulleri tespit eden bir karar almamış olmasından
ve bu kararların veya 44. ve 45. maddelerde öngörülen hükümlerin
uygulanmamasından doğacak güçlükleri gidermek için gerekli gördükleri
korunma tedbirlerini alabilirler. MADDE - 47. 1. Yirmiiki yıllık bir dönem içinde Ortaklık Konseyi, Akit Taraflar'dan
birinin istemi üzerine, Türkiye ile Topluluk arasındaki ilişkilerde
damping uygulamaları bulunduğunu tespit ederse, dampinge sebep olanlara
bu uygulamaya son vermeleri amacıyla tavsiyelerde bulunur. 2. Zarar gören Taraf: a) Ortaklık Konseyi'nin, 1. fıkra uyarınca, istemin yapıldığı tarihten
başlayarak üç aylık bir süre içinde hiçbir karar almaması, b) 1. fıkrada öngörülen tavsiyelerin yapılmasına rağmen damping
uygulamalarının devam etmesi, hallerinde, Ortaklık Konseyi'ne haber verdikten sonra, uygun gördüğü
korunma tedbirlerini alabilir. Ayrıca, zarar gören tarafın çıkarı derhal bir eylemi gerektiriyorsa,
bu taraf, çıkarını korumak amacıyla, Ortaklık Konseyine haber verdikten
sonra, dampinge karşı konulacak vergiler de dahil olmak üzere, koruyucu
nitelikte geçici tedbirler alabilir. Bu tedbirlerin uygulama süresi,
istemin yapıldığı veya zarar gören tarafın yukarıdaki bendin (b)
hükmü uyarınca korunma tedbirlerini aldığı tarihten başlayarak üç
ayı geçemez. 3. 2. fıkranın 1. bendinin (a) hükmü veya 2. bendinde belirtilen
hallerde korunma tedbirleri alındığı takdirde, Ortaklık Konseyi,
1. fıkrada öngörülen tavsiyeler yapılıncaya kadar bu korunma tedbirlerinin
geriye bırakılmasını her an kararlaştırabilir. 2. fıkranın 1. bendinin (b) hükmünde belirtilen halde korunma tedbirleri
alındığı takdirde, Ortaklık Konseyi, bu korunma tedbirlerinin kaldırılmasını
veya değiştirilmesini tavsiye edebilir. 4. Akit Taraflar'dan biri kaynaklı veya o Akit Taraf ülkesinde
serbest dolaşım durumunda bulunan ve diğer Akit tarafa ihraç edilen
mallar, birinci Akit Taraf ülkesine tekrar ithal edildiğinde, hiçbir
gümrük vergisi, miktar kısıtlaması veya eş etkili tedbir uygulanmaksızın
kabul olunur. Ortaklık Konseyi, bu fıkra hükümlerinin uygulanması amacıyla, bu
alanda Topluluğun edindiği tecrübeden esinlenerek, her türlü yararlı
tavsiyelerde bulunabilir. MADDE - 48. Bu Protokol hükümlerinin kapsamına girmemekle beraber ortaklığın
işlemesini doğrudan doğruya etkileyen veya bu hükümler kapsamına
girdiği halde bunlarla ilgili herhangi bir özel usul öngörülmemiş
olan alanlarda Ortaklık Konseyi, Akit Taraflardan her birine, kanun,
tüzük ve yönetmelik hükümlerinin yaklaştırılmasına yönelen tedbirler
almalarını tavsiye edebilir. BÖLÜM: II
Ekonomi Politikası MADDE - 49. Ortaklık Anlaşması'nın 17. maddesinde yer alan hedeflerin gerçekleştirilmesini
kolaylaştırmak amacıyla, Akit Taraflar, ekonomi politikalarını koordine
etmek için, Ortaklık Konseyi'nde, düzenli olarak danışmada bulunurlar.
Ortaklık Konseyi, gerektiğinde, duruma uygun tedbirler tavsiye
eder. MADDE - 50. 1. Akit Taraflar, genellikle ekonomik durumları ve özellikle ödemeler
dengelerinin durumu elverdiği ölçüde, ödemelerini, Ortaklık Anlaşması'nın
19. maddesinde öngörülenden daha fazla serbestleştirme yoluna gitmeye
hazır olduklarını bildirirler. 2. Mal ve hizmet alışverişleri ile sermaye hareketleri sadece bunlara
ait ödemelerin kısıtlanmasıyla sınırlandırıldığı ölçüde; bu kısıtlamaların
gitgide kaldırılması amacıyla, miktar kısıtlamalarının kaldırılmasına
hizmet edimi ve sermaye hareketleriyle ilgili hükümler kıyas yoluyla
uygulanır. 3. Akit Taraflar, Avrupa Ekonomik Topluluğu'nu kuran Antlaşma'nın
III sayılı ekinde yer alan görünmeyen işlemlere ilişkin transferlere
uygulamakta bulundukları rejimi, Ortaklık Konseyi'nin ön müsaadesi
olmadıkça, daha kısıtlayıcı bir hale getirmemeyi üstlenirler. 4. Ortaklık Anlaşması'nın 19. maddesi ile bu maddede belirtilen
ödemelerin ve transferlerin gerçekleştirilmesini sağlamak için alınacak
tedbirler konusunda Akit Taraflar, gerektiğinde, birbirlerine danışırlar.
MADDE - 51. Ortaklık Anlaşması'nın 20. maddesinde yer alan hedeflerin gerçekleştirilmesi
amacıyla, Türkiye, bu Protokol'ün yürürlüğe girişiyle birlikte,
Topluluk'tan gelen ve ekonomik kalkınmasına katkıda bulunabilecek
özel sermayeye tanıdığı rejimi iyileştirmek için çaba gösterir.
MADDE - 52. Akit taraflar, aralarındaki sermaye hareketlerine ve bu hareketlere
ilişkin cari ödemelere zarar verecek yeni kısıtlamalar koymamaya
ve mevcut rejimi daha kısıtlayıcı hale getirmemeye çaba gösterirler.
Akit Taraflar, sermaye işlem ve sermaye transferlerinin yapılmasında
veya yürütülmesinde uygulanan izin ve kontrol işlemlerini mümkün
olan ölçüde basitleştirirler ve gerektiğinde, bu basitleştirme için
birbirlerine danışırlar.
BÖLÜM: III
Ticaret Politikası MADDE - 53. 1. Akit Taraflar, geçiş dönemi süresince, ticaret politikalarının,
özellikle Topluluğu kuran Antlaşma'nın 113. maddesinin 1. fıkrasında
belirtilen alanlarda, üçüncü ülkelere karşı koordinasyonunu sağlamak
için, Ortaklık Konseyi'ne danışmada bulunurlar. Bu amaçla her Akit Taraf, diğerinin istemi üzerine, akdettiği tarife
veya ticari hükümleri kapsayan anlaşmalarla dış alışverişler rejiminde
yaptığı değişiklikler hakkında yararlı bütün bilgileri verir. Bu anlaşmaların veya değişikliklerin Ortaklığın işleyişi üzerinde
doğrudan doğruya ve özel bir etkisi olması halinde, Akit Taraflar'ın
çıkarlarını gözetmek amacıyla, Ortaklık Konseyi'nde duruma uygun
danışmalar yapılacaktır. 2. Geçiş döneminin sonunda, Akit Taraflar, eş biçimde ilkeler üzerine
kurulmuş bir ticaret politikasına erişmek amacıyla, Ortaklık Konseyi'nde,
ticaret politikalarının koordinasyonunu güçlendirirler. MADDE - 54. 1. Topluluk, Ortaklığın işleyişi üzerinde doğrudan doğruya ve özel
bir etkisi olan bir ortaklık anlaşması veya bir tercihli anlaşma
akdettiği takdirde, Türkiye ile Topluluk arasındaki Ortaklık Anlaşmasında
belirtilen karşılıklı çıkarların Topluluk'ca dikkate alınmasını
sağlamak üzere, Ortaklık Konseyi'nde duruma uygun danışmalar yapılacaktır.
2. Ortaklık içinde malların dolaşımında karşılaşılan engellerin
kaldırılması için gerekli olduğu takdirde, Türkiye, Topluluğa bir
ortaklık anlaşması veya bir tercihli anlaşma ile bağlı ülkelerle
olan alışverişlerinin ortaya çıkarabileceği pratik meselelerin çözümünü
kolaylaştırmak amacıyla yararlı bütün tedbirleri almak için çaba
gösterir. Bu tedbirlerin alınmamış olması halinde, Ortaklığın iyi işlemesini
sağlamak için Ortaklık Konseyi gerekli hükümleri tespit edebilir.
MADDE - 55. "Kalkınma için Bölgesel İşbirliğinin (RCD)" uygulanması konusunda
Ortaklık Konseyi'nde danışmalar yapılacaktır. Ortaklık Konseyi, icabında gerekli hükümleri kararlaştırabilir.
Bu hükümler ortaklığın iyi işlemesini engellememelidir. MADDE - 56. Bir üçüncü devletin Topluluğa katılması halinde, Türkiye ve Topluluğun
Ortaklık Anlaşması'nda belirtilen karşılıklı çıkarlarının dikkate
alınmasını sağlamak amacıyla, Ortaklık Konseyi'nde duruma uygun
danışmalar yapılacaktır.
KISIM - IV
Genel ve son hükümler MADDE - 57. Akit Taraflar, kamu idareleri veya teşebbüsleri ile kendilerine
özel veya münhasır haklar tanınmış olan özel teşebbüsler tarafından
girişilecek satınalmalara katılma şartlarını, birbirlerinin ülkelerinde
yerleşmiş Türk ve üye devletler uyrukluları arasında fark gözeten
bütün işlemleri yirmiiki yıllık bir sürenin sonunda kaldıracak şekilde
gitgide düzenlerler. Ortaklık Konseyi bu düzenlemenin sıra, süre ve usullerin bu alanda
Topluluk'ta kabul edilmiş çözüm yollarından esinlenerek tespit eder.
MADDE - 58. Bu Protokol'ün kapsamına giren alanlarda; - Türkiye tarafından, Topluluğa uygulanan rejim, üye devletler
ile bunların uyrukları veya ortaklıkları arasında hiçbir farklı
işleme meydan veremez; - Topluluk tarafından, Türkiye'ye uygulanan rejim, Türk uyrukluları
veya Türk ortaklıkları arasında hiçbir farklı işleme meydan veremez.
MADDE - 59. Bu Protokol'ün kapsamına giren alanlarda, Türkiye üye devletlerin,
Topluluğu kuran Antlaşma uyarınca birbirlerine tanıdıklarından daha
elverişli bir işlemden yararlanamaz. MADDE - 60. 1. Türk ekonomisinin bir faaliyet sektörünü veya dış mali istikrarını
tehlikeye düşürecek ciddi bozukluklar ortaya çıkar veya Türkiye'nin
bir bölgesinin ekonomik durumunun bozulması şeklinde güçlükler belirirse,
Türkiye gerekli korunma tedbirlerini alabilir. Bu tedbirler ve bunların uygulama usulleri Ortaklık Konseyi'ne
geciktirmeksizin bildirilir. 2. Topluluğun, bir veya birkaç üye devletin bir ekonomik faaliyet
sektörünü; bir veya birkaç üye devletin dış mali istikrarını tehlikeye
düşüren ciddi bozukluklar ortaya çıkar veya Topluluğun bir bölgesinin
ekonomik durumunun bozulması şeklinde güçlükler belirirse; Topluluk,
gerekli korunma tedbirlerini alabilir veya ilgili üye devlet veya
devletleri bu tedbirleri almakla yetkili kılabilir. Bu tedbirler ve bunların uygulama usulleri Ortaklık Konseyi'ne
geciktirmeksizin bildirilir. 3. 1. ve 2. fıkralar hükümlerinin uygulanmasında, ortaklığın işleyişini
en az aksatacak tedbirlerin öncelikle seçilmesi gereklidir. Bu tedbirler,
ortaya çıkan güçlüklerin giderilmesi için gerekli ölçüyü hiçbir
şekilde aşmamalıdır. 4. 1. ve 2. fıkraların uygulanması sonucu alınan tedbirler üzerinde
Ortaklık Konseyi'nde danışmalar yapılabilir. MADDE - 61. Geçiş döneminin süresi, bu Protokol'ün özel hükümleri saklı kalmak
üzere, oniki yıldır. MADDE - 62. Bu Protokol ve ekleri, Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında
bir ortaklık yaratan Anlaşma'nın ayrılmaz parçalarıdır. MADDE - 63. 1. Bu Protokol, imza eden devletlerin kendi anayasa, usullerine
uyularak onaylanır ve Topluluk yönünden Konsey'ce, Topluluğu kuran,
Antlaşma hükümleri uyarınca bir karar alınması ve bu kararın Türkiye
ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında bir ortaklık yaratan Anlaşma'nın
Akit Tarafları'na tebliği ile geçerli bir şekilde aktedilmiş olur.
Yukarıda belirtilen aktin onaylama ve tebliğ belgeleri Brüksel'de
karşılıklı olarak verilir. 2. Bu Protokol, 1. fıkrada belirtilen onaylama ve tebliğ belgelerinin
karşılıklı olarak verilmesi tarihini izleyen ayın ilk günü yürürlüğe
girer. 3. Bu Protokol'ün yürürlüğe giriş tarihinin takvim yılı başına
rastlamaması halinde, Ortaklık Konseyi, bu Protokol'de öngörülen
süreleri, özellikle malların serbest dolaşımının gerçekleştirilmesi
bakımından, takvim yılı ile birlikte son bulacak şekilde kısaltabilir
veya uzatabilir. MADDE - 64. Bu Protokol, her metin eşit olarak geçerli olmak üzere, Türk, Alman,
Fransız, İtalyan, Hollanda dillerinde ikişer nüsha olarak yazılmıştır.
Bunun belgesi olarak, aşağıda adları yazılı tam yetkili temsilciler
bu Katma Protokol'ün altına imzalarını atmışlardır. Zu Urkund Dessen haben die unterzeichneten Bevollmächtigten ihre
Unterschriften unter dieses Zusatzprotokoll gesetzt. En foi de Quoi, les plénipotentiaires soussignés ont aposé leurs
signatures au bas du présent Protokole additionnel. In Fede Di Che, i plenipotenziari sottoscritti hanno apposto le
loro firme in calce al presente Protocollo addizionale. Ten Blıjke Waarhvan de ondergetekende gevolmachtigden hun handtekening
onder dit Aanvullend Protocol hebben gesteld. Brüksel'de, yirmiüç Kasım bindokuzyüzyetmiş gününde yapılmıştır.
Gescheben zu Brüssel am deriundzwanzigsten November neunzehnhundertsiebzig.
Fait à Bruxelles, le vingt-trois novembre mil neuf cent soixantedix.
Fatto a Bruxelles, addi' ventitre novembrè millenovecentosettants.
Gedaan te Brussel, de drieëtwintigste november negentienhonderd
zeventig. Türkiye Cumhurbaşkanı adına,
İhsan Sabri Çağlayangil. Pour sa Majesté le Roi des Belges,
Voor Zijne Majesteit de Koning der Belgen,
Pierre Harmel.
Für den Präsidente der Bundesrepublik Deutschland,
Walter Schell.
Pour le Président de la République Française,
Maurice Schuman.
Per il Presidente della Republica Italiana,
Mario Pedini.
Pour Son Altesse Royale le Grand Due de Luxembourg,
Gaston Thorn.
Voor Hare Majesteit de Koningin der Nederlanden,
J. M. A. H. Luna.
In Namen des Rates der Europäischen Gemeinschaften,
Pour le Conseil des Communautés Européennes,
Per il Consiglio delle Communità Europee,
Voor de Raad der Suropese Gemeenschappen,
Walter Schell Franco Maria Maifatti |
