1 Ocak 2004

İrlanda, AB Dönem Başkanlığını üstlenmiştir.

9 Şubat 2004

İnterreg III/A kapsamında Türkiye-Yunanistan Sınır Ötesi İşbirliği Programı Onaylanmıştır.

31 Mart 2004

Türkiye-Bulgaristan Sınır Ötesi İşbirliği Programının stratejik çerçevesi tamamlanmıştır.

1 Nisan 2004

Avrupa Parlamentosu’da Türkiye hakkında Arie Oostlander’in Raporu Onaylanmıştır.

6-7 Nisan 2004

Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu’nun 52. toplantısı İzmir’de yapılmıştır.

15 Nisan 2004

Türkiye ile Avrupa Komisyonu arasında Türkiye’nin AB Eğitim ve Gençlik Programlarına katılımına ilişkin Mutabakat Zaptı imzalanmıştır.

1 Mayıs 2004

Avrupa Birliği’nin 10 yeni üyeyi kapsayan (Polonya, Macaristan, Çekya, Slovakya, Slovenya, Litvanya, Letonya, Estonya, Malta, GKRY) Beşinci Genişlemesi gerçekleşmiştir.

6 Mayıs 2004

Türkiye-AB Gümrük Birliği Ortak Komitesi’nin 15. dönem toplantısı gerçekleştirilmiştir.

7 Mayıs 2004

Anayasa Reform Paketi TBMM’de kabul edilmiştir.

18 Mayıs 2004

Türkiye-AB Ortaklık Konseyi 43. Toplantısı Brüksel’de Gerçekleştirilmiştir.

17-18Haziran 2004

Avrupa Anayasası, Brüksel Zirve’sinde kabul edilmiştir.

22 Haziran 2004

Avrupa Konseyi Parlamenterler Asamblesi Türkiye üzerindeki denetim sürecini sona erdirmiştir.

1 Temmuz 2004

Hollanda AB dönem başkanlığını üstlenmiştir.

21-22Temmuz 04

4. Euromed toplantısı İstanbul’da gerçekleştirilmiştir.

6 Ekim 2004

Avrupa Komisyonu’nun Türkiye’ye yönelik Türkiye’nin siyasi kriterleri yeterli düzeyde karşıladığını belirten ve katılım müzakerelerinin açılmasını öneren İlerleme ve Etki Raporları’yla Tavsiye Metnini açıklanmıştır.

29 Ekim 2004

AB Anayasa’sı Roma’da imzalanmıştır.

22 Kasım 2004

Yeni AB Komisyonu göreve başlamıştır.

24 Kasım 2004

AB Troykası-Türkiye toplantısı Lahey’de gerçekleştirilmiştir.

29-30 Kasım 2004

Türkiye-AB Karma İstişare Komitesi 18. Ortak Toplantısı, Hollanda’nın Lahey kentinde gerçekleştirilmiştir.

30 Kasım 2004

Avrupa Komisyonu’nun 2004 yılı Türkiye İlerleme Raporu ve tavsiyesine ilişkin olarak hazırlanan Avrupa Parlamentosu Türkiye Taslak Raporu Avrupa Parlamentosu Dış İlişkiler Komitesinde kabul edilmiştir.

1 Aralık 2004

Türkiye’nin Katılım Öncesi Ekonomik Programı AB Komisyonu’na  sunulmuştur.

16-17 Aralık 2004

AB devlet ve hükümet başkanları Zirve toplantısında Türkiye’nin siyasi kriterleri yeterli ölçüde yerine getirdiği belirtilmiş ve katılım müzakerelerine 3 Ekim 2005 tarihinde başlanması kararlaştırılmıştır. Zirve’de ayrıca; genişleme, terörizm, 2007-2013 mali çerçevesi,  özgürlük, güvenlik ve adalet alanı, dış ilişkiler vb. konular ele alınmıştır.

01 Ocak 2003

Yunanistan Avrupa Birliği Dönem Başkanlığı’nı Danimarka’dan devralmıştır.

11 Ocak 2003

Dördüncü Uyum Paketi Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu paket başta Siyasi Partiler Kanunu, Basın Kanunu, Dernekler Kanunu, Dilekçe Kanunu olmak üzere toplam 16 ayrı yasada değişiklik yapmaktadır.

23 Ocak 2003

AB’ye uyum çalışmaları çerçevesinde hazırlanan Beşinci Uyum Paketi yürürlüğe girmiştir. Paket, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nda AİHM kararları doğrultusunda yargılamanın iadesine gidebilme konusunda önemli değişiklikler getirmiştir. Ayrıca Beşinci Uyum Paketi ile daha önce Üçüncü Uyum Paketi’nde yer almış hükümlerin kapsamı genişletilmiştir.

31 Ocak 2003

AB Komisyonu ile Türk Hükümeti arasında Türkiye için öngörülen 2002 katılım öncesi mali yardım programının finansman zaptı imzalamıştır.  Söz konusu finansman zaptını Komisyonun adına Genişlemeden Sorumlu Üye Günter Verheugen imzalamıştır.

1 Şubat 2003

AB’nin tarihindeki en büyük genişlemenin yolunu açarak gerekli kurumsal yapılanmayı düzenleyen Nice Antlaşması yürürlüğe girmiştir.

13 Mart 2003

Türkiye-AT Ortaklık Komitesi’nin 111. toplantısı Brüksel’de gerçekleştirilmiştir.

19 Mart 2003

Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu Genişletilmiş Başkanlık Divanı toplantısı Brüksel’de gerçekleştirilmiştir.

2 Nisan 2003

Türkiye Cumhuriyeti ve Avrupa Yatırım Bankası (AYB) arasında toplam 350 milyon Euro tutarında iki kredi anlaşması yapılmıştır.

7-8 Nisan 2003

Türkiye-Avrupa Birliği Karma İstişare Komitesi 15. toplantısını İstanbul’da gerçekleştirmiştir.

9 Nisan 2003

Avrupa Parlamentosu Strasbourg’da yapılan oturumda, Aralık 2002 Kopenhag Zirvesi’nde katılım müzakerelerini tamamlayan 10 aday ülkenin Birliğe katılımını onaylamıştır.

15 Nisan 2003

Türkiye-Avrupa Birliği Ortaklık Konseyi’nin 42. toplantısı Lüksemburg’da yapılmıştır. Toplantıda Avrupa Birliği tarafı Türkiye’ye gözden geçirilmiş Katılım Ortaklığı Belgesi’ni sunmuştur.

19 Nisan 2003

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde AB Komisyonu kurulmuştur. Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne katılım sürecine ilişkin gelişmeleri izlemek ve müzakere etmekle görevlendirilen sözkonusu Komisyon aynı zamanda TBMM’ye sunulan kanun tasarı ve teklifler ile kanun hükmünde kararnamelerin AB mevzuatına uygunluğunu inceleyecek ve ihtisas komisyonlarına görüş sunacaktır.

12 Haziran 20003

Türkiye için Gözden Geçirilmiş Katılım Ortaklığı Belgesi 12 Haziran 2003 tarih ve L 145 sayılı Avrupa Birliği Resmi Gazetesi’nde yayınlanarak geçerlilik kazanmıştır.

16-17Haziran03

AB –Türkiye Karma Parlamento Komisyonu 50. toplantısını İstanbul’da gerçekleştirmiştir. Toplantıda Türkiye-AB ilişkilerinin yanı sıra Türkiye’nin AB’ye katılımının önündeki sorunlar, Türkiye için katılım öncesi stratejisinin uygulanması, Avrupa’nın geleceğine ilişkin Konvansiyon çslışmaları ve Avrupa Parlamentosu ile TBMM arasındaki işbirliği görüşülmüştür.

15 Ağustos 2003

Türkiye tarafından hazırlanan 2003-2006 dönemine ilişkin 3. Katılım Öncesi Ekonomik Program Avrupa Komisyonu’na sunulmuştur.

8 Ekim 2003

Avrupa Birliği’nden sağlanacak mali yardımların etkin bir şekilde kullanılabilmesi için kurulan Merkezi Olmayan Mali Yapılanma onaylanmış böylece AB mali yardımlarının yönetimi Türkiye’ye geçmiştir.

16-17 Ekim 2003

Avrupa Birliği Brüksel Zirvesi ve 15 Birlik üyesinin yanı sıra 1 Mayıs 2004 tarihinde AB tam üyesi olacak 10 aday ülke ile Romanya, Bulgaristan ve Türkiye’nin gözlemci statüsü ile katıldığı Hükümetler arası Konferans toplantısı gerçekleştirilmiştir.

28 Ekim 2003

Gümrük Birliği Ortaklık Komitesi’nin 14. toplantısı Brüksel’de gerçekleştirilmiştir.

5 Kasım 2003

AB Komisyonu Türkiye’nin üyelik yönünde attığı adımları siyasi, ekonomik ve müktesebat uyumu kriterleri açısından değerlendiren 2003 Türkiye İlerleme Raporunu ve Strateji Belgesi’ni yayınlamıştır.

2-3 Aralık 2003

Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu’nun 51. toplantısı Brüksel’de yapılmıştır.

12-13 Aralık 2003

Avrupa Birliği Zirve toplantısı Brüksel’de gerçekleşmiştir. Konsey, Komisyon’un raporu ve tavsiyeleri temelinde, 2004 Aralık ayında yapılacak olan Zirve’de alınacak karar ışığında Türkiye ile birlikte çalışacağı taahhüdünü vurgulamıştır. Ayrıca Konsey, tam üyelik müzakerelerine başlanabilmesi içim yapılan hazırlıklar çerçevesinde kaydedilen önemli ilerlemelere dayanarak Türkiye’yi teşvik ettiğini vurgulamaktadır.

15 Aralık 2003

Türkiye ile AB mali işbirliği çerçevesinde finanse edilen projelerin değerlendirmesinin yapıldığı Ortak İzleme Komitesi Toplantısı Avrupa Birliği Genel Sekreterliği’nde gerçekleştirilmiştir. Türkiye’de aday ülke statüsünde ilk kez yapılan toplantı sonuçları mali yardımları kullanmada bir atılım olduğunu göstermektedir.

22 Aralık 2003

Hazırlık faaliyetleri Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı koordinasyonunda sürdürülen Ön Ulusal Kalkınma Planı (2004-2006) kabul edilmiştir.

8 Ocak 2002

Türkiye-AB Troykası 10. toplantısı Madrid’de gerçekleştirilmiştir.

24 Ocak 2002

110. Türkiye-AB Ortaklık Komitesi toplantısı Brüksel’de gerçekleştirilmiştir.

12-13 Şubat 2002

Medeniyetlerarası siyasi diyalog İKÖ-AB Ortak Forumu İstanbul’da gerçekleştirilmiştir.

14 Şubat 2002

AB mali yardımlarının yönetimi ile ilgili olarak AB Komisyonu ve Türk Hükümeti arasında Mutabakat Zaptları imzalanmış, Ulusal Fon ve Merkezi Finans ve İhale Birimi’nin yapısı, işleyişi ve sorumlulukları belirlenmiştir.

1-2 Mart 2002

İstanbul’da 5. Avrupa-Akdeniz Özel Sektör Zirvesi düzenlenmiş, 12 Akdeniz ülkesinin önde gelen özel sektör örgütleri, Akdeniz Özel Sektörü Konfederasyonu’nu (Union of Mediterranean Confederation of Enterprises-UMCE) kurma kararını imzalamışlardır.

4 Mart 2002

AYB, Silivri’de inşa edilecek doğalgaz tesisleri projesi için TPAO’ya 90 milyon Euro tutarında kredi vermiştir.

16 Nisan 2002

AB–Türkiye Ortaklık Konseyi 41. toplantısını Lüksemburg’da gerçekleştirmiştir.

23-24 Mayıs 2002

AB’nin Geleceğine İlişkin Konvansiyon, üçüncü toplantısını gerçekleştirmiştir.

17-18Haziran 2002

Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu’nun (KPK) 49. toplantısı Brüksel’de yapılmıştır.

28 Haziran 2002

Avrupa Birliği ile Türkiye arasında Topluluk programlarına katılımın genel ilkelerini belirlemek üzere imzalanan Çerçeve Anlaşma, 28 Haziran 2002 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

4 Temmuz 2002

Hazine Müsteşarlığı “Belediye Su ve Kanalizasyon Altyapı Programı”nın finansmanına yönelik olarak Avrupa Yatırım Bankası ile 40 milyon Euro tutarında kredi anlaşması imzalamıştır.

11-12Temmuz 2002

Türkiye-AB Karma İstişare Komitesi’nin 13. toplantısı Erzurum’da gerçekleştirilmiştir.

23 Temmuz 2002

Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması, yürürlüğe girdiği tarihin 50. yılında sona ermiştir.

14 Ağustos 2002

2002-2005 dönemini kapsayan Katılım Öncesi Ekonomik Program Yüksek Planlama Kurulu tarafından kabul edilerek AB’ye iletilmiştir.

3 Eylül 2002

Türkiye Avrupa Kolordusu’na (Eurocorps) katılmıştır.

3 Eylül 2002

“Türkiye ile Avrupa Birliği arasında oluşturulan Gümrük Birliği’nin Uygulmasına ilişkin Esaslar Hakkında Bakanlar Kurulu Kararı” (Türkiye-AB dolaşım belgelerinin kullanım esasları ile ilgili) Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.

9 Eylül 2002

Arnavutluk, Bulgaristan, Makedonya Cumhuriyeti, Yunanistan’ı da içeren ve İtalya ile Türkiye’yi birbirine bağlayacak olan “VIII. Pan-Avrupa Koridoru’na ilişkin ön anlaşma imzalanmıştır.

4 Ekim 2002

Türkiye-AB Gümrük İşbirliği Komitesi’nin 29. toplantısı Ankara’da gerçekleştirilmiştir.

9 Ekim 2002

AB Komisyonu Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne üyelik yolunda yaptığı çalışmaları değerlendirdiği 2002 İlerleme Raporu’nu yayınlamıştır.

18 Ekim 2002

Avrupa Yatırım Bankası’nın yeni Avrupa-Akdeniz Yatırım ve Ortaklık İmkanı’nın AB üyesi ülkelere ve 12 Akdeniz ülkesine tanıtıldığı toplantı Barselona’da gerçekleştirilmiştir.

19 Ekim 2002

AB’nin kurumsal yapısında ve karar alma mekanizmalarında değişiklikler yapan Nice Anlaşması İrlanda’da ikinci kez yapılan referandum ile kabul edilmiştir.

24-25 Ekim 2002

Avrupa Konseyi Brüksel Zirvesi gerçekleştirmiştir. Zirve sonucunda yayınlanan bildirgede Güney Kıbrıs, Çek Cumhuriyeti, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Slovakya ve Slovenya’nın siyasi kriterleri tamamladıkları, 2004 yılı başından itibaren de ekonomik kriterleri tamamlayacaklarının öngörüldüğü belirtilmiştir. Söz konusu ülkelerin üyelik yükümlülüklerini yerine getirecekleri göz önünde bulundurularak 12-13 Aralık tarihlerinde gerçekleştirilecek Kopenhag Zirvesi’nde katılım müzakerelerini sonuçlandırmaları ve Nisan 2003 tarihinde Atina’da Katılım Antlaşmasını imzalamaları kararı alınmıştır. Aynı bildirgenin Türkiye’ye ilişkin bölümünde Türkiye’nin katılım müzakerelerine başlamaya yaklaştığı ifade edilmiştir.

28-29 Kasım 2002

Türkiye-AB Karma İstişare Komitesi’nin 14. toplantısını gerçekleştirmiştir.

10 Aralık 2002

Türkiye-AB Gümrük Birliği Ortaklık Komitesi’nin 13. toplantısı Brüksel’de gerçekleştirmiştir.

12-13 Aralık 2002

Kopenhag Avrupa Konseyi Zirvesi sonucunda 10 aday ülkenin 1 Mayıs 2004 itibariyle üye olmaları kararı alınmıştır. Zirve’nin Sonuç Bildirgesi’nin Türkiye bölümünde Konsey’in 2004 yılı İlerleme Raporu ve Komisyon’un görüşleri ışığında, Aralık 2004 tarihli Zirve’de Türkiye’nin Kopenhag siyasi kriterlerini karşıladığı kararını alması halinde müzakerelerin gecikmeksizin başlatılacağı belirtilmiştir. Zirve’de ayrıca Bütçe ve Mali konular, 12 Aralık 2002 Konsey Toplantısı Bildirisi, Ortadoğu ve Irak’a İlişkin Bildiriler ek metinler olarak kabul edilmiştir.

19 Aralık 2002

Avrupa Komisyonu Türkiye için Yapısal Uyum Yardımı kapsamındaki 75 milyon Euro’luk ikinci ödemeyi onaylamıştır.

20 Aralık 2002

Avrupa Komisyonu Türkiye için öngördüğü 2002 yılı katılım öncesi mali yardım programını onaylamıştır. Program dahilinde Türkiye tarafından AB üyeliğinin gerekliliklerini üstlenmeye hazırlık amacıyla tasarlanmış 18 farklı projeye 126 milyon Euro destek verileceği ifade edilmiştir.

27 Aralık 2002

Türkiye AB Komisyonu ile Leonardo, Socrates ve Gençlik programlarının her biri için Hazırlık Tedbirleri Anlaşmaları ve Socrates Programı Pilot Uygulamaları Anlaşmasını imzalamıştır.

24 Ocak 2001

Komisyon çevre alanında AB’nin gelecek on yıl içerisindeki hedef ve önceliklerini ortaya koyan “6. Çevre Eylem Programı”nı açıklamıştır.

14 Şubat 2001

AB’nin Türkiye’ye sağlayacağı yardımları tek bir çerçeve altında toplayan tüzük tasarısı Avrupa Parlamentosu tarafından onaylanmıştır.

26 Şubat 2001

AB Genel İşler Konseyi, tam üyelik sürecinde Türkiye’ye sağlanması öngörülen mali yardımların hukuki temelini oluşturan Tüzüğü onaylamıştır. Ayrıca, Nice Antlaşması Avrupa Birliği üye devletlerinin Dışişleri Bakanları tarafından imzalanmıştır.

8 Mart 2001

AB Bakanlar Konseyi, Türkiye’nin Katılım Ortaklığı Belgesi’ni resmen onaylamıştır.

19 Mart 2001

Türkiye’nin Ulusal Programı Bakanlar Kurulu tarafından kabul edilmiştir.

18-19 Nisan 2001

AB-Türkiye Karma İstişare Komitesi’nin 11. toplantısı gerçekleştirilmiştir.

1 Haziran 2001

Türkiye – AB Gümrük Birliği Ortak Komitesi’nin 11. dönem toplantısı gerçekleştirilmiştir.

5 Haziran 2001

AB Bakanlar Konseyi, Komisyon’a Türkiye, Malta ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin AB Programlarına katılımına ilişkin genel ilkeleri belirleyecek olan çerçeve anlaşmaların müzakere edilebilmesi için yetki vermiştir. Ayrıca, Avrupa Yatırım Bankası Guvernörler Kurulu, Türkiye’yi AB’ye aday ülkelere yönelik olarak oluşturulan ve 2000 – 2003 yılları için 8,5 Milyar Euro’luk krediyi içeren AYB Katılım Öncesi Paketi’nden faydalanmaya ehil ülkeler arasına alan bir karar almıştır.

26 Haziran 2001

AB–Türkiye Ortaklık Konseyi 40. toplantısını gerçekleştirmiştir.

26-27Haziran 2001

Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu 47. toplantısını gerçekleştirmiştir.

25 Ekim 2001

Avrupa Parlamentosu genel oturumunda Türkiye’nin AB üyeliği yolunda gerçekleştirdiği ilerlemeleri konu alan bir rapor kabul edilmiştir.

5-6 Kasım 2001

Türkiye-AB Karma İstişare Komitesi’nin 12. toplantısı gerçekleştirilmiştir.

13 Kasım 2001

AB Komisyonu Türkiye’nin üyelik yönünde attığı adımları değerlendiren 2001 Türkiye İlerleme Raporunu yayınlamıştır.

26-27 Kasım 2001

Türkiye-AB Karma Parlamento Komisyonu’nun 48. toplantısı gerçekleştirilmiştir.

29 Kasım 2001

Türkiye-AB Gümrük Birliği Ortaklık Komitesi’nin 12. toplantısı gerçekleştirilmiştir.

17 Aralık 2001

AB Bakanlar Konseyi, Türkiye için katılım öncesi mali yardımın kullanım şeklini ayrıntılı olarak ortaya koyan Tüzüğü onaylamıştır.

14 Ocak 2000

Avrupa Birliği Resmi Gazetesi'nde yayınlanan, Avrupa Konseyi ve Parlamentosu'nun 68/2000/AT (Socrates programı) ve 69/2000/AT (Youth for Europe programı) sayılı kararları ile Türkiye'nin söz konusu programlara katılımı resmen onaylanmıştır

15 Şubat 2000

Malta, Romanya, Slovakya, Letonya, Litvanya ve Bulgaristan ile katılım müzakereleri başlamıştır.

17-18 Şubat 2000

AB-Türkiye Karma İstişare Komitesi 9. toplantısını Brüksel’de gerçekleştirmiştir.

25 Şubat 2000

Türkiye-AB Gümrük Birliği Ortaklık Komitesi 9. toplantısını gerçekleştirilmiştir.

23-24 Mart 2000

Lizbon Özel Avrupa Konseyi, bilgiye dayalı ekonominin parçası olarak istihdamı güçlendirmeyi, sosyal uyumu ve ekonomik reformu amaçlayan yeni bir Birlik stratejisi belirlemiştir.

10 Nisan 2000

AB Genel İşler Konseyi, Türkiye ile AB Arasındaki Gümrük Birliği’nin geliştirilmesine yönelik tüzüğü kabul etmiştir. 

11 Nisan 2000

Türkiye-AB Ortaklık Konseyi 39. toplantısını gerçekleştirmiş, AB/Türkiye işbirliği komitesine bağlı sekiz alt komite oluşturulması ve hizmetlerin serbest dolaşımı ve kamu ihalelerinin karşılıklı olarak serbestleştirilmesi konusundaki görüşmelere başlanması kararlarını almıştır. 

26 Temmuz 2000

Komisyon, Türkiye’nin Katılım Ortaklığı’na ilişkin usulleri ve Türkiye’ye yapılacak yardımların hukuki temelini oluşturacak tüzük taslağını kabul etmiştir.

15 Ağustos 2000

Türkiye, BM’in Siyasi ve Kişisel Haklar Konvansiyonu ile Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Konvansiyonu’nu imzalamıştır. 

8 Kasım 2000

Komisyon, Türkiye’nin Katılım Ortaklığı Belgesi önerisini ve aday ülkelerin AB ile uyumunu değerlendirdiği “2000 yılı İlerleme Raporlarını” yayınlamıştır.

21-22 Kasım 2000

Türkiye-AB Karma Parlamento Komitesi’nin 46. toplantısı gerçekleştirilmiştir.

27 Kasım 2000

MEDA Programına ilişkin tüzükte değişiklik yapılarak, 2000-2006 yılları arasında uygulanacak olan MEDA II Programı onaylanmıştır.

4 Aralık 2000

AB Genel İşler Konseyi Türkiye’nin Katılım Ortaklığı Belgesi’nin kabulüne ve Türkiye’ye Gümrük Birliği’nin güçlendirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla 450 milyon Euro’luk Avrupa Yatırım Bankası Kredisi sağlanmasına yönelik kararı onaylamıştır.

7-9 Aralık 2000

Nice Avrupa Konseyi, Temel Haklar Şartı’nı kabul etmiş, AB’nin Kurucu Antlaşmalarını yenileyecek “Nice Antlaşması” taslak metni üzerinde uzlaşmaya varmıştır.

28 Aralık 2000

Konsey, Komisyon’nun üç yıllık bir dönemde Türkiye’ye MEDA II programı kapsamında 135 milyon Euro’luk yardım sağlanmasını önerdiği tüzüğü kabul etmiştir.